Kızılırmak Deltası

Alanın Tanımı

Kızılırmak Deltası; Samsun ilinde Kızılırmak Nehri’nin denize döküldüğü yerde, Ondokuz Mayıs, Bafra ve Alaçam ilçeleri sınırları içinde kalan alanın, Samsun-Sinop karayolunun kuzeyinde bulunan bölümünde uzanır. Kızılırmak Nehri, ÖDA içinde menderesler çizerek en kuzeydeki Bafra Burnu’ndan denize dökülür. Ülkemizin en geniş ve barındırdığı canlı sistemi açısından en zengin sulak alanlarından biri olan Kızılırmak Deltası, aynı zamanda Karadeniz Bölgesi’nin en büyük sulak alanı olma özelliğine sahiptir.

Habitatlar

ÖDA; tatlı ve hafif tuzlu göller, nehir ekosistemi, kuru ve su basar çayırlar, sazlıklar, çamur düzlükleri, çok geniş bir kumul şeridi ve tarım alanlarından oluşur. Deltanın her iki yakasında denize paralel olarak uzanan sulak alanlar bulunur. Alanın doğu kısmındaki açık su alanı ve bataklık arazi yaklaşık 10 bin hektardır. Delta sınırları içerisinde Türkiye’nin ender subasar ormanlarından biri olan Galeriç Ormanı bulunur. Batıda ise Karaboğaz Gölü adıyla bilinen geniş bir göl bulunur.

Türler

ÖDA, kuşlar, sürüngenler ve iç su balıkları için büyük önem taşır. Ülkemizde en iyi izlenen sulak alanlardan biri olan deltada bu güne kadar 320 kuş türü görülmüştür. Kızılırmak Deltası, zengin bir çalı örtüsü ve çok büyük bir böcek popülasyonuna sahip olması nedeniyle Karadeniz üzerinden göç eden ötücü kuşlar için önemli bir dinlenme ve beslenme alanıdır.

Alanda üreyen önemli kuş türlerinin başında erguvani balıkçıl (Ardea purpurea), kara leylek (Ciconia nigra), kaşıkçı (Platalea leucorodia), pasbaş patka (Aythya nyroca) ve turna (Grus grus) gelir. Nesli dünya ölçeğinde tehlike altında bulunan ve göç döneminde ve kış aylarında burada konaklayan dikkuyruk ördekleri (Oxyura leucocephala) ÖDA’daki öncelikli türler arasında yer alır.

Kızılırmak Deltası mersin balıkları başta olmak üzere birçok iç su balığı için önemli bir alandır. Acipenser gueldenstaedtii, Acipenser stellatus, Acipenser sturio ve Huso huso deltada yaşayan ve nesli dünya ölçeğinde tehlike altında bulunan balık türleridir. Alanda yaşayan Aphanius danfordii ise ülkemize endemik bir balık türüdür.

Alan Kullanımı

Bölge insanı sulak alandan tarım için sulama suyunu sağlamasının yanı sıra balıkçılık, hayvan yetiştiriciliği ve saz kesimi gibi etkinliklerle yararlanmaktadır. Bölgede halen hububat, karpuz, çeltik, sebze ve şeker pancarı tarımı en önemli gelir kaynaklarını oluşturur. Manda ve sığır yetiştiriciliği en yaygın hayvancılık faaliyetidir. Deltadaki diğer bir ekonomik etkinlik olan saz kesiminin önemli bir bölümü ihraç edilir. Deltanın doğu bölümünde üç, batı bölümünde ise bir balıkçı kooperatifi bulunur.

Tehditler

ÖDA üzerindeki en ciddi tehdit DSİ’nin yürüttüğü Bafra Kızılırmak Aşağı Havza Sulama Projesi’dir. Projenin ana unsuru olan kuşaklama kanalı, deltanın önemli su kaynaklarının önünü kesecek ve çevredeki sulak alanlarda tahribata neden olacaktır. Tarım ve hayvancılıkta kullanılan kimyasalların neden olduğu kirlilik sulak alanda ötrofikasyona yol açmakta ve biyolojik çeşitliliğe zarar vermektedir.

Diğer tehditler arasında kontrolsüz konut yapımı, yasa dışı avcılık, aşırı otlatma ve kumulların tahribi yer almaktadır. Ayrıca kumulların cam hammaddesi olarak kullanılması planı ekosistem bütünlüğünü tehdit etmektedir.

Koruma Çalışmaları

Çevre ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ve Doğa Derneği alanın yönetim planını hazırlamaktadır. Kuş Araştırmaları Derneği, Buğday Derneği, Samsun Doğa ve Yaban Hayatı Koruma Derneği ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ornitoloji Merkezi süreci destekleyen kuruluşlardır.

Yerel İlgi Sahipleri

Çevre ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü; Samsun Valiliği; Samsun İl Çevre ve Orman Müdürlüğü; Samsun Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu Bölge Müdürlüğü; Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ornitoloji Araştırma Merkezi; Doğa ve Yaban Hayatı Koruma Derneği; Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kuş Gözlem Topluluğu; Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü Kuş Gözlem Kolu; Doğa Derneği.