Karçal Dağları

Alanın Tanımı

ÖDA, Doğu Karadeniz Dağları’nın doğu ucunda yer alan ve büyük ölçüde volkanik kayaçlardan oluşan bir dağ silsilesidir. Alanın batı sınırını Çoruh Nehri, güney ve doğu sınırını ise Çoruh Nehri’nin kolları oluşturur. Doğu Karadeniz ılıman kuşak karışık yapraklı ormanlarının en iyi örneklerini barındıran Karçal Dağları’nın en önemli özelliği, yoğun ormancılık uygulamalarından uzak kalmış doğal yaşlı ormanlara sahip olmasıdır. Ani yükselti değişimlerinin ortaya çıkardığı ekosistem çeşitliliği, yüksek endemizm oranı ve zengin yaban hayatı alanın dikkat çekici özelliklerindendir.

Habitatlar

ÖDA, büyük ölçüde bozulmadan kalmış yaprak döken ve iğne yapraklı ormanlar, boylu çalı toplulukları, yüksek dağ çayırları, sarp kayalıklar ve yüksek dağ zirve bitki topluluklarını içerir. 400–1300 metre arasındaki alçak kesimlerde daha çok geniş yapraklı ormanlar görülürken, 1300–1500 metre arasında karışık ormanlar, 1500–2300 metre arasında ise iğne yapraklı ormanlar baskındır.

Türler

Alanda Türkiye’ye endemik yaklaşık 70 bitki türünün bulunduğu bilinmektedir. Gürcistan sınırında yer almasına rağmen bu denli yüksek endemizm oranına sahip olması alanı özel kılmaktadır. Toplam 26 bitki taksonu ÖDA kriterlerini sağlamaktadır.

Alanda üreyen önemli kuş türleri arasında dağ horozu (Tetrao mlokosiewiczi) ve urkeklik (Tetraogallus caspius) yer alır. Karçal Dağları, yırtıcı kuşların göç yolu üzerinde bulunması nedeniyle özellikle sonbahar aylarında yoğun yırtıcı göçlerine ev sahipliği yapmaktadır.

Bölge, vaşak (Lynx lynx) ve ÖDA kriterlerini sağlamamakla birlikte Türkiye’deki en sağlıklı popülasyonlarından bazılarını barındıran boz ayı (Ursus arctus) açısından büyük önem taşır. Uzun tırnaklı körfare (Prometheomys schaposchnikowi) alanda yaşayan önemli memeli türlerinden biridir.

Alanda nesli dünya ölçeğinde tehlike altında bulunan Kafkas semenderi (Mertensiella caucasica) ve Kafkas engereği (Vipera kaznakovi) yaşamaktadır. Ayrıca, Apollo kelebeğinin ülkemize endemik bir alt türü olan Parnassius apollo trabizonus ile beşparmakotu zıpzıpı (Pyrgus cirsii) da alanda bulunmaktadır.

Alan Kullanımı

ÖDA’da başlıca insan faaliyetleri ormancılık, tarım ve hayvancılıktır. Tarım çoğu yerde yalnızca yerel halkın kendi ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak yapılmaktadır. Hayvancılık faaliyetleri ise yaygın ve yoğun bir şekilde sürdürülmektedir. Maden köyü çevresinde bakır madeni işletmeciliği yapılmaktadır.

Tehditler

Alanda 1990’lı yıllara kadar yer yer traşlama kesimlerin yapıldığı bilinmektedir ve bu durum orman varlığı üzerinde olumsuz etkiler yaratmıştır. Son yıllarda bölgede koruma ağırlıklı sürdürülebilir ormancılık uygulamaları yürütülmektedir. Yerleşim alanlarına ulaşımı sağlayan yolların genişletilmesi ve yeniden yapılması doğal yaşam üzerinde baskı oluşturmaktadır. ÖDA’nın bazı bölümlerinde yoğun otlatma baskısı görülmektedir. Ayrıca bölgedeki maden işletmeciliğinin özellikle bitki örtüsü üzerindeki etkilerinin ayrıntılı olarak incelenmesi gerekmektedir.

Koruma Çalışmaları

Camili bölgesi, Çevre ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün Küresel Çevre Kolaylığı (GEF) destekli Biyolojik Çeşitlilik ve Doğal Kaynak Yönetimi Projesi’nin Türkiye’deki dört uygulama alanından biridir. Proje kapsamında alana ilişkin çok sayıda bilimsel çalışma yürütülmüş, koruma hedefleri belirlenmiş ve zonlama çalışmaları yapılarak alan Türkiye’nin ilk Biyosfer Rezervi olarak ilan edilmiştir. Proje çerçevesinde alanın yönetim planı hazırlıkları ilgili paydaşlarla birlikte sürdürülmektedir.

TEMA Vakfı, Artvin Camili Kırsal Kalkınma Projesi kapsamında saf Kafkas ana arısı üretimine yönelik çalışmalar yürütmektedir.

Doğa Derneği, BTC Çevre Yatırımları Programı kapsamında RSPB ve BirdLife ortaklığında yürütülen “Dağ horozu koruma projesi” çerçevesinde bölgedeki dağ horozlarının dağılımı ve sayıları üzerine araştırmalar yapmış ve türün korunmasına yönelik olarak Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile birlikte Ulusal Tür Eylem Planı hazırlamıştır.

Yerel İlgi Sahipleri

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü; Artvin Orman Bölge Müdürlüğü; Artvin İl Çevre ve Orman Müdürlüğü; Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Biyolojik Çeşitlilik ve Doğal Kaynak Yönetimi Koordinatörlüğü; Şavşat Kaymakamlığı; Borçka Kaymakamlığı; UNESCO Türkiye Millî Komisyonu İnsan ve Biyoküre Komisyonu; Yeşil Artvin Derneği.