Göksu Deltası

Alanın Tanımı

ÖDA, Göksu Nehri’nin Akdeniz’e döküldüğü yerde oluşmuş bir sulak alandır. Taşeli Platosu’ndan doğan ve Geyik Dağları’ndan gelen sularla beslenen Göksu Nehri’nin taşıdığı sedimentler sonucu oluşmuştur. Göksu Nehri’nin denize döküldüğü yerin batısında irili ufaklı dört göl bulunur. Bunlar Paradeniz Dalyanı, Akgöl, Kuğu Gölü ve Arapalanı Gölü’dür. Akdeniz kıyılarındaki en önemli ve nispeten az bozulmuş sulak alanlardan biri olan Göksu Deltası, kuş türleri açısından son derece zengindir ve yerli ile yabancı kuş gözlemcilerinin sıkça ziyaret ettiği bir alandır.

Habitatlar

Delta; tarım arazileri, göller ve sazlık alanlar, tuzcul sulak alanlar, kumsallar, kumullar ve yerleşim merkezlerinden oluşur. Alanda iki büyük göl bulunmaktadır. Bunlar denizle bağlantılı olup kum seddiyle denizden ayrılan Paradeniz Dalyanı ile daha çok tatlı su gölü karakteri taşıyan Akgöl’dür. Deltada ayrıca Akgöl ile Paradeniz arasında yer alan Kuğu Gölü ve Paradeniz’in doğusunda bulunan çok tuzlu Arapalanı Gölü bulunur. Göllerin tuzluluk oranı gelgite bağlı olarak değişmektedir. Deltanın uç kısmında İncekum Burnu olarak bilinen ince kumlu bir alan yer alır. Göksu Nehri günümüzdeki yatağına alındıktan sonra bu kumul alanın uç kısmında aşınma başlamıştır.

Türler

Göksu Deltası birçok canlı grubuna ait tür için önemli bir sulak alandır. Deltada 12 bitki taksonu ÖDA kriterlerini sağlamaktadır. Ülkemize endemik olan ve çoğunluğu kumul bitki örtüsüne ait türler arasında Aristolochia krausei, Bellevalia modesta, Beta adanensis, Beta trojana, Bromus psammophilus ve Stachys pseudopinardii yer alır.

Alan, su kuşları için üreme ve kışlama dönemlerinde büyük önem taşır. Alanda üreyen kuş türleri arasında pasbaş patka (Aythya nyroca), akça cılıbıt (Charadrius alexandrinus), İzmir yalıçapkını (Halcyon smyrnensis), yaz ördeği (Marmaronetta angustirostris) ve saz horozu (Porphyrio porphyrio caspius) bulunmaktadır. Deltada kışlayan önemli türlerin başında boz kaz (Anser anser), büyük orman kartalı (Aquila clanga), şah kartal (Aquila heliaca), kır baykuşu (Asio flammeus), Sibirya kazı (Branta ruficollis), küçük kuğu (Cygnus columbianus), turna (Grus grus), tepeli pelikan (Pelecanus crispus), küçük karabatak (Phalacrocorax pygmeus) ve flamingo (Phoenicopterus roseus) gelir.

Akdeniz foku (Monachus monachus) ÖDA kıyılarını beslenme amacıyla kullanmaktadır.

Göksu Deltası’ndaki ince kumul alan, deniz kaplumbağası (Caretta caretta) ve yeşil deniz kaplumbağasının (Chelonia mydas) Akdeniz’deki önemli üreme alanlarından biridir.

Delta, kara gözlü mavi kelebek (Glaucopsyche alexis), Akdeniz melikesi (Melanargia titea), Himalaya mavi kelebeği (Pseudophilotes vicrama) ve karamavi (Scolitantides orion) için de önemli bir alandır.

Kızböceği türleri arasında Akdeniz biyomuna özgü ve dar yayılışlı Ceriagrion georgifreyi ile nesli küresel ölçekte tehlike altında olan Brachythemis fuscopalliata ve Onychogomphus assimilis alanda yaşamaktadır.

Alan Kullanımı

Alanda tarım, hayvancılık, balıkçılık ve az miktarda turizm faaliyetleri yapılmaktadır. Deltada en yaygın alan kullanımı tarımdır ve hem kuru hem de sulu tarım uygulanmaktadır. Kıyı ve tepelik alanlar arasında kalan bölgelerde zeytincilik ve bağcılık yapılır.

Geçmişte önemli bir geçim kaynağı olan hayvancılık, otlakların tarım ve yerleşim alanlarına dönüştürülmesi nedeniyle günümüzde önemini büyük ölçüde kaybetmiştir. Hayvancılık faaliyetleri daha çok yaz aylarında bölgeye gelen Yörükler tarafından yürütülmektedir.

Alanda kıyı ve açık deniz balıkçılığı yapılmakta olup, mavi yengeç ve karides avcılığı da yörede önemli bir yer tutmaktadır.

Deltanın bir bölümü özel mülkiyettedir ve bu alanların bir kısmında ikinci konutlar bulunmaktadır. Kış aylarında büyük ölçüde boş kalan bu konutlar, yaz aylarında yerli turistler tarafından yoğun olarak kullanılmaktadır.

Tehditler

Alandaki en ciddi tehdit su rejimine yapılan müdahalelerdir. Delta, geçmiş yıllarda geniş çaplı kurutma ve sulama projeleriyle büyük ölçüde tarım alanlarına dönüştürülmüştür. Göksu Nehri ve kolları üzerinde planlanan barajlar nedeniyle nehir tarafından taşınan sediment miktarının azalması ve deltanın doğal yapısının bozulması riski bulunmaktadır. Bu barajlar arasında en büyük tehdit Kayraktepe Barajı’dır.

Alan üzerindeki bir diğer önemli tehdit yapılaşma baskısıdır. Özel çevre koruma bölgesi dışında kalan tarım alanlarında ikinci konut yapımı artmaktadır.

Tarım alanlarından kaynaklanan atıklar sulak alan ekosistemini olumsuz etkilemektedir. Ayrıca alanda kaçak avcılık yapılmaktadır.

Koruma Çalışmaları

Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı, Gazi Üniversitesi ve Doğal Hayatı Koruma Derneği’nin katkılarıyla Göksu Deltası Yönetim Planı hazırlanmıştır. Silifke Özel Çevre Koruma Müdürlüğü, alana gelen ziyaretçilerin giriş-çıkışlarını kontrol etmekte ve avcılık faaliyetlerini denetlemektedir.

Yerel İlgi Sahipleri

Mersin (İçel) Valiliği; Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı; Çevre ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Sulak Alan Şube Müdürlüğü; Gazi Üniversitesi; Silifke Kaymakamlığı; Taşucu Kaymakamlığı; Silifke Belediyesi; Taşucu Belediyesi; Doğa Derneği.