Dilek Yarımadası

Alanın Tanımı

ÖDA, Aydın ilinin 75 kilometre güneybatısında Söke ve Kuşadası ilçe sınırları içinde kalır. Samsun Dağı’nın Ege Denizi’ne doğru uzanan kıyıdan ortalama 20 kilometre uzunluğundaki kısmı Dilek Yarımadası olarak adlandırılır. Sarp dağlık yapısından dolayı Akdeniz bitki örtüsünün en iyi korunmuş örneklerine sahiptir. Yarımadanın doğusunda kalan yarısı dağlık ve engebeli bir coğrafi yapı arz ederken, batısı nispeten daha alçak tepelere ve hatta Dip Burun’a doğru düzlüklere sahiptir. Kıyılarında hiçbir yerleşim alanı olmamasının yanı sıra, birçok noktada kıyıya karadan ulaşmak mümkün değildir. Kıyı yapısı genellikle kayalık özellik göstermekle birlikte yarımada genelinde birkaç çakıllı kumsal bulunmaktadır. Alanın batı kıyılarında altı küçük adacık bulunur.

Habitatlar

Düşük irtifalarda kızılçam (Pinus brutia), sandal ve kocayemiş gibi Akdeniz florasına ait bitkiler baskın konumdayken, daha yüksek bölgelerde çeşitli meşe türleri ve karaçamlardan oluşan orman toplulukları yer alır. Vadilerde çınar ve servi ağaçları kızılçamla karışık bir örtü oluşturur. Vadi tabanlarında Avrupa-Sibirya bitki coğrafyasına ait bazı ağaç türlerinin kalıntı topluluklarına rastlanır. Açık deniz bandıyla çevrili ÖDA’nın kıyı şeridinde kayalık alanlar, yer yer kumullar ve altı küçük ada bulunur.

Türler

Alanda endemik ve dar yayılışlı birçok bitki türü bulunmaktadır. ÖDA, Helichrysum heywoodianum ve Malope anatolica bitki türlerinin dünyada bilinen tek yaşam alanıdır.

Dağılışları büyük ölçüde Akdeniz Havzası ile sınırlı olan kızıl kirazkuşu (Emberiza caesia), zeytin mukallidi (Hippolais olivetorum), karaboğazlı ötleğen (Sylvia rüppelli) ve Anadolu sıvacısının (Sitta krueperi) bölgede önemli üreme popülasyonları bulunmaktadır. Türkiye’nin en nadir yırtıcılarından biri olan tavşancıl (Hieraaetus fasciatus) da alanda üreyen nadir türler arasında yer almaktadır.

Yarımadanın tüm kıyıları, dünyanın en nadir deniz memelilerinden biri olan Akdeniz foku (Monachus monachus) için önde gelen yaşam alanlarındandır. Karakulak (Caracal caracal) ve vaşak (Lynx lynx) alanda az sayıda bulunan diğer önemli memeli türleridir.

Alan Kullanımı

1997 yılında tamamlanan Milli Park Uzun Devreli Gelişme Planı kararlarına göre yarımadanın koruma ve kullanma fonksiyonları dengelenmektedir. Milli Park içerisinde günübirlik kullanım alanları dışında konaklama birimi yoktur. Daha çok yaz ayları olmak üzere, günübirlik kullanımın en fazla olduğu alanlar yarımadanın kuzeyinde Kalamaki bölgesindeki plajlardır. Koruma alanı içindeki Doğanbey köyü geçimini tarım ve hayvancılıkla sağlamaktadır.

Tehditler

Milli Park sınırları dışında kalan alanlarda turizm ve ikincil konut yapılaşması en ciddi sorunlardan biridir.

Orman yangınları çevredeki diğer tüm alanlar gibi önemli bir sorundur. Bunun dışında karayolları ve sulama kanalları gibi alanın doğal yapısı dikkate alınmadan yapılan altyapı çalışmaları bölgedeki yaban hayatı popülasyonlarının bölünmesine ve parçalanmasına neden olmaktadır.

Yasadışı ağaç kesimi, doğadan aromatik bitkilerin toplanması, kaçak su ürünleri ve kara avcılığı alandaki diğer sorunlardır. Son günlerde gündeme gelen yeni alanların turizm amaçlı olarak imara açılması çabaları ve turizm tesisleri, alanın geri dönüşsüz bir şekilde yok olmasına neden olabilir.

Koruma Çalışmaları

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından 1997 yılında Dilek Yarımadası ve Büyük Menderes Deltası Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Planı yürürlüğe konmuştur. Alanda bir ziyaretçi tanıtım merkezi bulunmaktadır. Bölgede Türkiye’deki ilk ekoturizm uygulamalarından biri Ekosistemi Koruma ve Doğa Sporları Derneği işbirliğiyle hayata geçirilmektedir.

Bunun dışında geçtiğimiz yıllarda Doğa Derneği’nin katkılarıyla çocuklara yönelik çevre eğitimi çalışmaları gerçekleştirilmiştir.

SAD-AFAG’ın 1996 ve 1997 yıllarında alanla ilgili yaptığı çalışmalar neticesinde, yarımadanın güney sahillerinde başlatılan stabilize yol çalışması durdurulmuştur. ÖDA’nın Avrupa Korunan Alanlar Ağı’na (Pan Parks) dahil edilmesi için çalışmalar yürütülmektedir.

Yerel İlgi Sahipleri

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Doğa Koruma Daire Başkanlığı; Aydın İl Çevre ve Orman Müdürlüğü Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürlüğü; Doğa Koruma ve Milli Parklar Kuşadası Mühendisliği; Doğa Derneği; Ekosistemi Koruma ve Doğa Sporları Derneği; Sualtı Araştırmaları Derneği – AFAG.