Akseki ve İbradı Ormanları

Alanın Tanımı

ÖDA; Manavgat ilçesinin kuzeydoğusunda yer alan Akseki ve İbradı havzaları olmak üzere iki ana bölümden oluşur. Akseki Havzası’nda Ürküten Dağı, Şerif Dağı, Esereyrek Dağı ve Gidengelmez Dağı bulunurken; İbradı Havzası Üzümdere’nin kuzeybatısından başlayarak Kıraç Dağı, Lök Dağı ve Pınarcık Dağı boyunca uzanır. Manavgat Çayı ve kolları bölgenin en önemli su kaynaklarını oluşturur.

Alanda, dünyanın bilinen en uzun yeraltı su sistemlerinden birini barındıran çok sayıda mağara yer almaktadır. Bu mağaraların en önemlisi Altınbeşik Düdensuyu Mağarası’dır. ÖDA’nın diğer jeolojik özellikleri arasında iyi gelişmiş dolin, polye, düden ve obruk gibi karstik yapılar bulunur. Avrupa’nın korunmada öncelikli yüz orman alanından biri olan Akseki ve İbradı Ormanları, olgun ve az bozulmuş orman dokusu ile soğanlı bitkiler ve yaban hayatı açısından oldukça zengindir.

Habitatlar

ÖDA’da geniş alanlar kaplayan Akdeniz iğneyapraklı dağ ormanları, alçak rakımlı kuru iğne yapraklı ormanlar, maki toplulukları, bozkırlar ve nehir kıyısı bitki toplulukları yer alır. Bölgenin en korunaklı ormanları karstik platolar üzerinde bulunur.

ÖDA’da boylu ardıç (Juniperus excelsa), kızılçam (Pinus brutia), Toros göknarı (Abies cilicica ssp. isaurica) ve sedir (Cedrus libani) saf ya da karışık ormanlar oluşturur. ÖDA’nın iç kesimlerinde (Derebucak–Cevizli arasında) karaçam (Pinus nigra ssp. pallasiana) ormanları baskındır.

Havzada zengin bir yapıya sahip maki formasyonu içinde kermes meşesi (Quercus coccifera), Phlomis grandiflora, akçakesme (Phillyrea latifolia), tespih (Styrax officinalis), pembe çiçekli laden (Cistus creticus), Fontanesia philliriaeroides, menengiç (Pistacia terebinthus) ve erguvan (Cercis siliquastrum) gibi çalı türleri geniş alanlarda ve orman içlerinde görülür. Alanın büyük bölümü sarp kayalıklar ve engebeli yüzeysel kayaçlarla kaplıdır; bu nedenle kaya vejetasyonu da yaygındır.

Türler

Otsu bitkiler açısından oldukça zengin olan ÖDA, ÖDA kriterlerini sağlayan 23 bitki taksonuna ev sahipliği yapmaktadır. Bunlardan üçü dünya üzerinde yalnızca bu alana özgüdür: Colchicum inundatum, Ornithogalum macrum ve Silene isaurica.

ÖDA’da yırtıcı kuşlar ve birçok Akdeniz orman biyomu kuş türü üremektedir. Yırtıcı kuşlar arasında özellikle gökdoğan (Falco peregrinus), tavşancıl (Hieraaetus fasciatus) ve küçük kartal (Hieraaetus pennatus) önem taşır.

Bütünlüğü bozulmamış ormanlar ve kayalık yamaçlar, bölgeyi yaban hayatı açısından da önemli kılmaktadır. Av baskısına rağmen, arazinin sarplığı yabani hayvanlar için hâlen uygun barınma koşulları sunmaktadır. Nesli küresel ölçekte tehlike altında olan yaban keçisi (Capra aegagrus) alandaki en önemli memeli türlerinden biridir. Akdeniz Bölgesi’ne endemik bir memeli olan yünlü kaya uyuru (Dryomys laniger) da alanda yaşamaktadır.

Endemik ve nesli küresel ölçekte tehlike altında olan kara semenderi (Lyciasalamandra atifi), endemik Toros kertenkelesi (Lacerta danfordi) ve Pamfilya kertenkelesi (Lacerta pamphylica) ÖDA’da bulunan önemli sürüngen türleridir.

Bölgedeki akarsular, endemik incibalığı türlerinden Alburnus baliki ve otbalığı türlerinden Pseudophoxinus antalyae için yaşam alanı oluşturmaktadır.

Alan Kullanımı

Bölgedeki en önemli geçim kaynakları ormancılık, doğal bitki toplayıcılığı, el sanatları ve son yıllarda gelişen turizmdir. Tarımsal toprakların sınırlı olması ve iş alanlarının azlığı nedeniyle el sanatları ve biyolojik çeşitliliği yansıtan ürünlerin ticareti önem kazanmıştır. Kekik, andız yağı, nergis soğanı ve kardelen ticaretinin yanı sıra özellikle Cevizli’de kuru çiçek düzenlemeciliği gelişmiştir.

Tehditler

Alan üzerindeki en önemli tehditlerden biri yoğun orman kullanımı ve kaçak kesimlerdir.

Bir diğer önemli tehdit yabani bitkilerin toplanmasıdır. Özellikle kardelen (Galanthus elwesii), akonit (Eranthis hyemalis), kekik (Thymus spicata), yabani orkide (Orchis sp.), adaçayı (Salvia sp.) ve sümbül (Muscari sp.) türleri aşırı toplanma nedeniyle tehdit altındadır.

Aşırı otlatma, plansız yapılaşma, yol çalışmaları ve yasadışı avcılık alandaki diğer önemli tehditlerdir.

Koruma Çalışmaları

ÖDA içinde yer alan Altınbeşik Mağarası Milli Parkı, 1156 hektarlık yüzölçümüyle 1994 yılında koruma altına alınmıştır. Milli parkın uzun devreli gelişme planının hazırlanmasına yönelik çalışmalar sürmektedir.

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile WWF-Türkiye, Dünyaya Armağanlar Projesi kapsamında alanda bir milli park oluşturulmasına yönelik bilimsel ve sosyal çalışmalar yürütmektedir.

ÇEKÜL, Çevre ve Orman Bakanlığı ile işbirliği içinde kültürel değerlerin korunmasını hedefleyen çalışmalarını 2000 yılından bu yana bölgede sürdürmektedir.

Yerel İlgi Sahipleri

Antalya Valiliği; Antalya İl Çevre ve Orman Müdürlüğü; Antalya Tarım İl Müdürlüğü; İbradı Kaymakamlığı; Akseki Kaymakamlığı; Akseki Orman İşletme Müdürlüğü; WWF-Türkiye; ÇEKÜL.